Ecowende

Geleerde lessen uit de dronepilot van Ecowende

Hermione van Zutphen, Ecowende (2026)

Eerste BVLOS-vlucht naar een offshore windpark buiten de 12-mijlszone

Op dinsdag 20 januari 2026 voerde de Tsjechische droneoperator Primoco namens de Ecowende-partners BioConsult SH en HiDef Aerial Surveying de eerste testvlucht uit om het zeeleven in en rond het gebied van Ecowendes offshore windpark in kaart te brengen. Hiervoor werd de Primoco One 150 ingezet: een licht onbemand luchtvaartuig (Unmanned Aerial Vehicle, UAV), uitgerust met gespecialiseerde camera's. De drone steeg op vanaf Den Helder Airport en volgde een vooraf geprogrammeerde vliegroute naar het gebied van Ecowendes windpark Hollandse Kust West, op ongeveer 53 kilometer uit de kust van IJmuiden.

Het vervangen van bemande vliegtuigen door drones vermindert zowel de uitstoot als de risico's: inspectie- en onderzoeksvluchten boven offshore windparken kunnen dan worden uitgevoerd zonder bemanning aan boord. De voordelen zijn duidelijk. Maar aan deze pilot ging een uitgebreid voorbereidingstraject vooraf. De lessen die daaruit zijn voortgekomen, zijn waardevol voor het opschalen van droneoperaties op zee.

Nu de vlucht is geëvalueerd, is het tijd om de balans op te maken. Wat hebben we geleerd en wat is er nodig om dit soort operaties in de toekomst tot de standaard te maken? Je leest het in dit rapport.

drone

Navigeren door een grijs regelgevingsgebied

De grootste uitdaging lag op het gebied van regelgeving. Binnen de 12-mijlszone vallen droneoperaties onder de Europese verordeningen 945/2019 en 947/2019. Buiten deze zone bevindt een drone zich in het internationale luchtruim, waar de regels van de ICAO (International Civil Aviation Organization) gelden. Dit regelgevingskader is oorspronkelijk ontworpen voor bemande luchtvaart. Een dronevlucht buiten het zicht van de piloot (Beyond Visual Line of Sight, BVLOS) in niet-gescheiden internationaal luchtruim past daar niet zonder meer in. Aanvankelijk was toestemming voor de vlucht dan ook niet mogelijk.

Na een zorgvuldige bestudering van de bijlagen bij ICAO-document T070 zijn de volgende stappen gezet om deze impasse te doorbreken:

Registratie en certificering van de drone. Dit valt onder nationaal beleid en verschilt per land. Tsjechië, waar Primoco is gevestigd, staat registratie van drones toe; Nederland op dit moment niet. Om in verschillende landen op een eenduidige manier te kunnen opereren, moeten nationale regelgevingen worden aangepast en geharmoniseerd.

Aanvullende veiligheidssystemen aan boord. Om de vlucht veilig uit te voeren in druk luchtruim en adequaat te kunnen reageren op eventuele incidenten, werd de drone uitgerust met ADS-B in/out en FLARM in/out, een redundante C2-verbinding, een VHF-radio aan boord, een noodprocedure om de C2-verbinding om te schakelen naar squawkcode 7200 en een ballistisch parachutesysteem.

Zorgvuldige voorbereiding en risicoanalyse. De eerste vlucht was uitsluitend bedoeld om de veiligheidssystemen te testen. Het volledige onderzoek volgde pas nadat alle controles waren afgerond. Hiervoor was nauwe samenwerking nodig tussen de droneoperator, de luchthaven, het ministerie van Defensie, de Nederlandse toezichthouder en de Nederlandse luchtverkeersleiding. Ook andere luchtvaart- en maritieme operators in de omgeving van het onderzoeksgebied werden voorafgaand aan en tijdens de operatie geïnformeerd.

Voorbereiding op de vlucht

De voorbereiding vergde veel overleg om alle betrokken partijen op de hoogte te houden en de benodigde toestemmingen te verkrijgen. Dat is begrijpelijk bij een operatie die niet eerder op deze manier is uitgevoerd. Maar zodra dronevluchten een regulier onderdeel van de werkzaamheden worden, is deze mate van handmatige afstemming niet langer werkbaar. Het standaardiseren van goedkeuringsprocedures en de communicatie met betrokken partijen is daarom essentieel.

De communicatie tussen de drone en het grondcontrolestation verloopt via een C2-verbinding (Command and Control). De aanvankelijke frequentievergunning was slechts twee weken geldig. Hierdoor waren bij wijzigingen in de operationele planning telkens opnieuw administratieve handelingen nodig, met extra kosten tot gevolg. Een langere geldigheidsduur van deze vergunningen zou het proces in de toekomst eenvoudiger en kostenefficiënter maken.

Ook de grondoperaties vroegen om aanpassingen. Omdat de piloten tijdens de vlucht op het grondcontrolestation blijven, moesten afspraken worden gemaakt over de toegang tot de faciliteiten, de registratie en introductie van de vluchttechnici en de positionering van de mobiele grondcontroleruimte. Na de eerste testvlucht is de positie van deze mobiele unit aangepast om verstoring van het signaal door hangars en andere grote bouwwerken in de omgeving te beperken.

De uiteindelijke beslissing om een vlucht wel of niet door te laten gaan, hing af van de weersomstandigheden. Net als bij bemande vluchten gelden de strengste weerslimieten voor het opstijgen en landen. Ook de aard van het luchtfoto- en meetonderzoek bracht een aanvullende beperking met zich mee: de hoeveelheid bewolking. Om het hele jaar door regelmatig onderzoek uit te voeren, ook in de wintermaanden, zal waarschijnlijk een combinatie van bemande vluchten en dronevluchten nodig zijn.

Tijdens de operatie: wisselende dekking op zee

Tijdens de vluchten bleek de dekking van radio- en radarsignalen op sommige locaties beperkt. Twee offshore platforms met radio- en radarapparatuur van Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL) zijn inmiddels verwijderd. Hierdoor is een deel van de Noordzee achtergebleven met beperkte of zelfs helemaal geen dekking. Omdat deze radarstations niet worden vervangen, vraagt dit om een alternatieve oplossing.

drone

Aanbevelingen voor gestandaardiseerde droneoperaties

Op basis van de haalbaarheidsvlucht en de twee onderzoeksvluchten boven het windpark van Ecowende zijn verschillende aanbevelingen geformuleerd om dronevluchten en -onderzoeken in de toekomst structureel mogelijk te maken:

1. Deze missie biedt een blauwdruk voor toekomstige operaties. De resultaten laten zien dat veilige vluchten mogelijk zijn met een minimale uitrusting, bestaande uit ADS-B in/out, een transponder en een vliegplan.

2. Met het oog op de ICAO-regelgeving moet de registratie van luchtvaartuigen worden gestandaardiseerd en generiek toepasbaar worden gemaakt in alle EASA-landen.

3. De communicatie tussen de betrokken partijen moet worden vereenvoudigd en het aantal betrokken partijen waar mogelijk worden teruggebracht.

4. Er moeten mogelijkheden komen om meerdere drones gelijktijdig te laten opereren, ook in combinatie met helikopters. Dit geldt zowel voor point-to-pointvluchten als voor onderzoeksvluchten langs vooraf vastgestelde vlieglijnen (transecten).

5. De toegang tot de kust kan worden vereenvoudigd, bijvoorbeeld door een speciale vliegroute of door gedeeld gebruik van routes met helikopteroperaties. Technologische verbeteringen aan boord, waarbij het huidige See & Avoid-principe wordt vervangen door Detect & Avoid, kunnen hieraan bijdragen. Dit zou in de toekomst een gezamenlijke vliegroute voor drones en helikopters naar de kust mogelijk kunnen maken.

6. Operaties in en rond windparken kunnen profiteren van een aangepaste luchtruimstatus, of zelfs van een ATZ (Aerodrome Traffic Zone), vergelijkbaar met de HTZ (Helicopter Traffic Zone) die rond offshore platforms wordt gebruikt.

7. Voor de civiele radardekking boven de Noordzee is alternatieve infrastructuur nodig om de bestaande hiaten in de dekking op te vullen.

8. Er wordt overwogen een specifieke AIC (Aeronautical Information Circular) te publiceren voor BVLOS-droneoperaties buiten de 12-mijlszone. Hierin kunnen het huidige en toekomstige regelgevingskader, inclusief de geldende regels, beperkingen en voorwaarden, worden vastgelegd. De publicatie kan worden bijgewerkt naarmate de afspraken en mogelijkheden zich verder ontwikkelen.

9. Daarnaast moet een duidelijke AIP (Aeronautical Information Publication) worden opgesteld voor drones die binnen en buiten de 12-mijlszone opereren. Deze kan worden gebaseerd op de bestaande AIP voor helikopteroperaties en onder meer vliegroutes en aangewezen gebieden bevatten.

10. Bij de voorbereiding van operaties moet ook rekening worden gehouden met afwijkende situaties en noodprocedures.

Conclusie

Toen Ecowende en de partners aan dit traject begonnen, was nog niet duidelijk wat er allemaal nodig zou zijn om luchtmetingen duurzamer en toekomstbestendig te maken. Inmiddels zijn de voordelen duidelijk: een kleinere CO₂-voetafdruk, minder blootstelling van medewerkers aan offshore- en luchtvaartrisico's en de mogelijkheid om meer en kwalitatief betere gegevens te verzamelen. De keuze om drones in te zetten bij toekomstige operaties ligt dan ook voor de hand.

Met deze eerste vlucht hebben we aangetoond dat BVLOS-dronevluchten over de 12-mijlszone heen mogelijk zijn. Dat was niet gelukt zonder de grensoverschrijdende samenwerking van alle betrokken partijen.

Woord van dank

Onze dank gaat uit naar LVNL, DGLM, het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Den Helder Airport, het ministerie van Defensie en natuurlijk de Ecowende-partners HiDef, BioConsult en Primoco, evenals de experts van Shell Aviation.